Çelik
Mağaralar – The Caves of Steel
Isaac
Asimov
Çeviren:
Aslı Kayabal
Baskan
Yayınları
Kurgu-Bilim
Dizisi 6
1983
238
sayfa
Ölü
Gezegen – The Caves of Steel
Isaac
Asimov
Çeviren:
Gönül Suveren
Altın
Kitaplar Yayınevi
Şubat
1984 (1. Basım)
336
sayfa
Baskan
Kurgu-Bilim Dizisi’ni tek tek okurken sıra Çelik Mağaralar’a gelince şaşırdım.
Kitabı okuduğuma emin olmama rağmen bu baskısı yabancı geliyordu. Sonra
meseleyi çözdüm, yıllar önce (blogu açmadan çok önce) Altın Kitaplar’dan Ölü
Gezegen adıyla çıkan baskıyı okumuşum meğer. (Ölü Gezegen ismini nereden uydurmuşlar, o
kapak resminin ne ilgisi var şimdi gibi sorular sormayın, ben sordum bir sonuca
varamadım.) Durumu çözdükten sonra, okuduysam bile hatırlamıyorum diyerek
Baskan çevirisini okumaya başladım. Sonra kitap bitti ve haftalardır masamda
bir kenarda, boynu bükük bekliyor. Setenay
işini gücünü bitirecek, gezmeyi bırakıp eve dönecek de beni yazacak… Bu
aralar çok çalıştım ve birazcık da (şöyle, Eskişehir’den Elazığ’a kadar) gezdim.
E, sonra tabii sonbahar depresyonu, “biri benim pause düğmemi basılı unutmuş
galiba” hissi var. Çelik Mağaralar’a ancak sıra geldi.
Yukarıya
her iki baskının da künyesini ekledim ama esas olarak Baskan Yayınları’ndan
çıkan kitabı değerlendiriyorum, çeviriyi karşılaştıracak kadar detay kalmamış
aklımda, o topa hiç girmeyeceğim.
Çelik
Mağaralar, Asimov’un Robot dizisinin ilk kitabı. Buradan koskoca bir Robot ve
Vakıf evreni doğuyor, büyüyor, aklımızı başımızdan alıyor. Bu evrenin en önemli
karakterlerinden olan R. Daneel Olivaw’la da bu kitapta tanışıyoruz. Fakat
karakterlere girmeden önce baştan başlayayım. Çelik Mağaralar, bilim kurgu ile
polisiyenin kesişim kümesinde yer alıyor. Asimov’un gelecek kuramları, imkânsız
bir cinayetle birleşiyor ve ortaya (evet bütün Asimov kitaplarına bunu
söylüyorum) harika bir roman çıkıyor.
İnsanlar
elli ayrı gezegene dağılmışlar ve bu gezegenler teknoloji bakımından çok üstünler,
özellikle robotlar konusunda Dünya’dan çok daha ilerideler. Dünya’da kalanlar
ise devasa kubbelerin altında, kapalı habitatlarda yaşayan, açık havadan korkan
bir topluma dönüşmüşler; kubbelerin (yani şehirlerin) dışında kalan arazilerde
robotlar tarım yapıyor, böylece şehirlere gıda desteği sağlanıyor. Dünya’da
robotlar var, ama insanlar bu robotlardan korkuyor ve şehir içinde, yanlarında
çalıştırmak yerine mümkün olduğunca gözden uzakta olmalarını tercih ediyorlar. Dünya’da,
New York’un yakınlarında bir de Uzaycıların (ya da Dış Dünyalı) şehri olan
Spacetown var; diğer gezegenlerde doğup Dünya’da yaşayan insanların olduğu bu
şehir dışarıya kapalı çünkü bu insanlar Dünya mikroplarına, virüslerine
yabancılar ve basit bir grip virüsü yüzünden ölmekten korkuyorlar. Dünyalılar
da bu yabancılara çok meraklıydı zaten! Hıh! Ehe, yok, gerçekten, Dünya’nın
diğer gezegenlerle ilişkisi epey gerilimli ve insanlarda Uzaycılara ve
robotlarına karşı büyük bir önyargı var.
Gezegenimizde
ortam böyleyken, New York Başkomiseri Julius Enderby’nin bürosunda buluyoruz
kendimizi. Emniyetin becerikli dedektifi Elijah Baley, Enderby’nin ofisine
çağrılıyor; huzursuzluktan eli ayağı ayrı oynayan Enderby, Spacetown’da bir
cinayet işlendiğini, bir Uzaycının öldüğünü söylüyor. Baley’nin, olay bir
diplomatik krize dönüşmeden önce cinayeti çözmesi ve bu sırada Spacetown’dan
bir yardımcıyla birlikte çalışması gerekiyor.
Elijah
Baley yaşadığı dünyadan memnun, bir insanın neden başka bir gezegene gitmek isteyeceğini
asla kavrayamayan, robotların insanlar için büyük bir tehdit olduğunu düşünen,
gelenekçi fakat çok zeki ve başarılı bir polis. Yaşadığı toplumdaki neredeyse
herkes gibi, yaşadığı kubbenin dışından, açık havadan korkuyor. Seviye atlayıp
toplumsal ayrıcalıklar kazanmak ve ailesini rahat yaşatmak dışında bir hayali
yok. Bu sıra dışı cinayeti beraber çözmesi gereken R. Daneel Olivaw ise benim
kurgu dünyasında en sevdiğim karakterlerden biri! Karizmatik, güçlü, çok zeki,
çok sakin, çok bilgili, çok yakışıklı ve bir robot! Pozitronik beyni ve gerçek
bir insandan ayırt edilemeyen dış kaplaması ile, robot teknolojisinin en
başarılı örneği.
Bu
ikili birlikte çalışıp cinayeti çözmeye çalışırken Baley bir robotla çalışmayı
öğreniyor, robotlara karşı olan önyargısını kırıyor; böylece Asimov kurguladığı
toplumu ve robotları bize ince ince anlatabiliyor. Ve ben, her zamanki gibi,
kitap hakkında o kadar çok şey anlatmak istiyorum ki hiçbir şey anlatamıyorum.
Asimov’un gelecek öngörüleri, gelişmiş yapay zekâyla karşılaşan bir toplumun sosyolojisi,
robot yasaları, azalan hammaddelerin paylaşımı ve sınıflarından kurtulamayan
insanlar. Neresinden başlayıp nasıl anlatayım bilmiyorum. Günlerdir bu yazıyı
tamamlamaya çalışıyorum, ilerlemiyor bir türlü, artık sıkıldım! Yazamadıkça
kendimden şüphelenmeye başlıyorum, benim fikrim yok mu, olan fikirlerimi niye
anlatamıyorum aslında çok da iyi fikirlerim var bu kitap hakkında diye. Amaan…
Asimov
kitapları piyasada rahat rahat bulunabilseydi, okumaya bu kitapla başlayın
derdim. Buradan diğer robot öykülerine ve sonra Vakıf serisine geçmenizi
önerirdim. Fakat bu kitaplar bir türlü bulunamıyor! Bu arada Sonsuzluğun Sonu var,
Vakıf evrenine geçmeden önce rahatlıkla okuyabilirsiniz. Bir de, İthaki birkaç
gün önce minik bir teaser fotoğraf yayımladı, Bilimkurgu Klasikleri serisine
bir Asimov kitabı ekleniyor. O kadar yalvardım ama hangi kitap olduğunu
söylemediler, merakla bekliyorum.
Bir
dahaki kitap yazısını bu kadar geciktirmeyeceğimi umarak bu yazıyı burada
bitiriyorum, yoksa hiç bitmeyecek, hayatımın sonuna kadar Çelik Mağaralar
hakkında yazmaya çalışmaya devam edeceğim. Bitti. Bu kadar.
